De rug van halina

Wat zou jij kiezen? De opening van het Nederlands Filmfestival met de premièrefilm Instinct van Halina Reijn of de opera? Oscar-kandidaat The Joker in de bioscoop of I Pagliacci, de opera van Ruggero Leoncavallo in het Muziektheater? Ongetwijfeld zou Andrej Tarkovski in beide gevallen voor het laatste gekozen hebben. Klassieke muziek, opera, literatuur, poëzie zijn immers meer kunst dan cinema. Zeker tegenwoordig, waar nauwelijks nog plek is voor echte filmkunst.

The Joker is onbetwist een goede film en nu al de belangrijkste kandidaat om in het voorjaar de Oscar te winnen. Met een geweldige hoofdrol van Joaquin Phoenix. Maar inhoudelijk niet meer dan een paljas, die het verschil tussen fictie en werkelijkheid niet meer ziet. Dat was in de opera I Pagliacci ook al zo. En eind negentiende eeuw toch echt geen verontrustende berichten dat het verhaal zou aanzetten tot geweld. Bizar om nu The Joker en de Amerikaanse massamoorden met elkaar in verband te brengen. Ineens wordt The Joker gepositioneerd als een verontrustende film. Je reinste mediahype. ‘Goed voor de kassa’, zullen de marketeers van Warner Bros wel denken. Wat ik verontrustender vind, is dat deze commerciële film in verschillende steden in gesubsidieerde bioscopen vertoond wordt. Daar zullen de dames en heren die 45 jaar geleden het Nederlandse circuit van Filmhuizen opgericht hebben, toch andere gedachten bij gehad hebben. De filmhuizen waren er voor vernieuwing, nieuwe filmstromingen, onbekende talenten en aandacht voor klassiekers. Taxi Driver van Martin Scorsese, waar The Joker wel mee vergeleken wordt, draaide in die jaren toch ook in de gewone bioscoop.

Liefde en ontrouw, loyaliteit en verraad, jaloezie en wraak, het is van alle tijden. Zo ook macht, seks en manipulatie. Dat laatste schijnt het thema te zijn van het in ons land bejubelde debuut van steractrice Halina Reijn. Te pas en te onpas wordt dan weer Oscar Wilde van stal gehaald: ‘alles draait om seks, behalve seks, dat draait om macht’. Het spel van Carice van Houten en Marwan Kenzari in Instinct is van topniveau, de regie is opperbest. Maar meesterlijk? Vernieuwend? Daarvoor toch een tikkeltje te geconstrueerd, te gekunsteld, ietsje te veel botox.

Nee, dan liever Nuestro Tiempo, over spanning in een relatie, dat is echte cinema! In dit visueel overdonderende werkstuk van bijna drie uur stelt de Mexicaanse cineast Carlos Reygadas zijn eigen relatie centraal. Dat maakt Nuestro Tiempo niet alleen zo bijzonder, maar ook nietsontziend intiem. Een relatiedrama waarin achterdocht en jaloezie de overhand krijgen omdat de hoofdfiguur, een dichter en stierenfokker, gespeeld door Reygadas zelf, de afspraken in zijn open huwelijk niet meer aan kan. Zo zijn we getuige van zijn ogenschijnlijk eigen meesterlijke worsteling tussen oude tradities en het moderne bestaan. Over stieren, mannelijkheid, moderniteit, liefde, verdriet. En dat oogverblindend mooi in beeld gebracht. Excellente cinema die een groot doek verdient en dat bij filmhuis O42 gelukkig ook krijgt – zonder subsidie.

Carlos Reygadas is in Nederland misschien net teveel een filmer voor fijnproevers. Toch behoort hij met zijn bekroonde werk als Japon, Stellet Licht en Post Tenebras Lux tot de meest invloedrijke cineasten en filmvernieuwers van dit moment. Zijn wij misschien bevooroordeeld, omdat het onze eigen films zijn? Eind juni dit jaar las ik in Die Zeit een uitgebreide recensie over Nuestro Tiempo ‘Das Leben ist ein Bullenhof’. Toen ik die gelezen had wist ik het zeker: over echte filmkunst kun je nooit bevooroordeeld zijn. Niet over Tarkovski en ook niet over Reygadas.

Toch nog even terug naar Halina. Eigenlijk is het een Opsporing Verzocht! Op de kop af 16 jaar geleden hing in Lux een viertal indrukwekkende portretten van de toen opkomende actrices Carice van Houten, Kim van Kooten, Hadewych Minis en Halina Reijn. Groot afgedrukt op metaal hingen ze onder de loopbrug in het café. Ronald Giphart en fotograaf Eric van den Elsen hadden toen net hun fotoboek Heldinnen gepresenteerd. Toen weken later Van Elsen en Carice van Houten de foto’s persoonlijk kwamen ophalen, raakte die van Halina licht beschadigd. Omdat ik nogal van slag was door deze beschadiging van de kunsten schonk Van Elsen deze foto spontaan aan mij. Weken, maanden heeft het grote portret van Halina op het kantoor van Lux op mij gewacht. Totdat het ineens verdwenen was, spoorloos. Dus iemand heeft dat grote portret van Halina Reijn, uitdagend liggend op een rode bank, nu dus in zijn of haar huis hangen. Welnu mijn verzoek: ik wil het portret niet terug maar mag ik het voor eenmaal lenen? ‘Just for one night’ de naakte rug van Halina boven mijn bed. Ter compensatie beloof ik twee vrijkaartjes voor Nuestro Tiempo. ‘Film making is a purely irrational process…!’, Reygadas zei het al.


Ted Chiaradia

Bezig met laden