Gelijk hebben, gelijk krijgen

Toen ik maandagavond filmmaker Martin Koolhoven in DWDD bijkans zag ontploffen van enthousiasme over 1917, begreep ik dat het om een film ging. Voor mij blijft dat jaar voor eeuwig verbonden aan mijn vader, zijn geboortejaar. En juist aan mijn vader moest ik weer denken toen ik hoorde dat Hans Tilkowski was overleden. Hans wie? Tilkowski was doelman van het Duitse team in de legendarische wedstrijd van Wembley. Het was een zaterdagmiddag in 1966. Als heel klein jongetje zag ik voor het eerst met mijn vader een voetbalwedstrijd op tv. De WK-finale Engeland – West-Duitsland. In de verlenging scoorden de Engelsen 3-2. Hoe klein ik ook was, ik zag en wist dat het geen goal was. De bal had – wat jaren later ook bleek – de doellijn immers niet gepasseerd. Engeland werd wereldkampioen door een goal die geen goal was. Voor het eerst van mijn leven besefte ik dat er een verschil is tussen gelijk hebben en gelijk krijgen.

Velen jaren later, eind vorige eeuw, had ik een overleg met het voltallige college van B&W over de planontwikkeling van Lux, dat toen nog simpel Poortgebouw zou gaan heten. Ik hield een voor mijn doen enthousiast betoog over de beperkingen van het gebouw. Het moest veel groter: minstens zes of zeven filmzalen op de eerste verdieping en veel meer horeca en publieksruimte. De gemeente zou er spijt van krijgen! Natuurlijk kreeg ik niet mijn gelijk. Het bouwoppervlak bleek daarvoor ook te beperkt, mede door de toegangsweg naar de parkeergarage. Ik herinner me nog als de dag van gisteren dat de toenmalige wethouder Wim Hompe mij bij het verlaten van de zaal glimlachend toevoegde: ‘Ja Ted, er is altijd een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen.’ Dat ik gelijk had, wist Hompe natuurlijk ook. Door de jaren heen is dat ook wel gebleken. Op sommige momenten barst het gebouw inmiddels door zijn succes bijna letterlijk uit zijn voegen.

Drie jaar geleden werd het ‘Gelijk Hebben’ weer actueel. Lux stopte met de filmexploitatie aan de Oranjesingel 42. Een paar oude rotten, gepokt en gemazeld in het filmvak, waren van mening dat er nog wel ruimte was op de markt van filmvertoning. Het moest toch mogelijk zijn, een klein filmhuis met een persoonlijke touch en een eigen gezicht op het gebied van filmkeuzes. Aanvankelijk weggehoond, uitgelachen, en erger, zelfs letterlijk tegenwerkt. ‘Die idioten aan de Oranjesingel kon je toch niet serieus nemen!’ Toch ging men in Filmhuis O42 onverdroten en eigenzinnig verder. Passie en de liefde voor echte cinema gaf daarvoor voldoende energie en vertrouwen. En ziedaar, na twee jaar komt de erkenning, komt de waardering en komt het succes. Het kleine filmhuis kijkt terug op een zeer succesvol 2019, met een reeks unieke klassiekers en bijzondere premières. Met als hoogtepunt wellicht afgelopen zondagochtend Apocalypse Now: Final Cut, toen de zaal vrijwel uitverkocht was. Tientallen mensen kwamen in colonne van het station, alsof de F.F. Coppola Express zojuist was gearriveerd.

Gelijk hebben ze inmiddels zeer zeker! Maar kríjgen ze ook hun gelijk daar aan de Oranjesingel? Als ik de programmering van deze week zie, wordt het mij koud om het hart. Zoveel films vol weemoed en nostalgie, alsof de programmeur iets voorvoelt. ‘Het zou weleens het laatste kunnen zijn!?’ Ook ik vrees het ergste. Maar welk een fraai programma. Het veelbekroonde en poëtische Honeyland over het leven van Hatidze, de honingjaagster in de bergen van Noord-Macedonië. Een leven dat binnenkort niet meer zal bestaan. Het afscheid nemen in The Farewell; de treurnis over de verloren liefde in Marriage Story; het meesterlijke werk van de Japanse cineast Yasujirô Ozu, doordrenkt van afscheid en melancholie. En al die andere films over verlies, van leven, van liefde: Wei, A Land Imagined, Portrait de la Jeune Fille en Feu. En alleen al bij het denken aan de slotscene uit De Sica’s Fietsendieven (Ladri di biciclette) springen de tranen in mijn ogen. En niet te vergeten De Spiegel van Tarkovski, meesterlijke filmpoëzie. Woensdagmiddag 15 januari misschien wel voor het allerlaatst op het witte doek. Ik zal er zijn om de film in te leiden en u te troosten. Omdat u daarna nooit meer zoiets moois op het filmdoek zult ervaren.

Aanmatigend wat ik nu allemaal geschreven heb over mijn gelijk? Heb ik dan ook weleens geen gelijk, vraagt u zich misschien af? Nee, nooit! Of wel? Ik moet toegeven: de laatste maanden heb ik mijn meerdere gevonden. Als het om filmpassie gaat, betrokkenheid, eloquentie, echte filmkennis, tomeloos enthousiasme, dan moet ik toegeven: in de jonge filmprogrammeur van Filmhuis O42 heb ik mijn meester gevonden. Is het programmeren in de huidige bioscopen niet veel meer dan simpel vakkenvullen uit het ruime filmaanbod, meestal ook nog gedirigeerd door Disney, in het kleine Filmhuis O42 is het gelukkig nog ambacht, het zoeken naar een eigen persoonlijke programmalijn, een visie met veel liefde voor de echte cinema. Daarom hulde voor de programmering van dat kleine, tegendraadse filmhuis aan de Oranjesingel in Nijmegen. En als er binnenkort tranen zullen vloeien, dan vloeien ze voor u. Omdat u voortaan al dat moois zult moeten missen.


Ted Chiaradia

Bezig met laden