Kermis in Lissabon

Niet dat ik altijd over mijn vakantie wil schrijven, maar nu voel ik de urgentie. Na jaren was ik voor een lang weekend weer terug in Lissabon. Onverwacht kwam ik terecht in een oude, aftandse bioscoop, Cinema Nimas en zag daar de gerestaureerde versie van Lisbon Story. Wim Wenders draaide deze ode aan de oude stad precies 25 jaar geleden, als een soort hommage aan 100 jaar cinema. Een geluidsman, gespeeld door zijn destijds vaste acteur Rüdiger Vogler, raakt verstrikt in een voor hem vreemde stad nadat de regisseur plotseling is verdwenen. Het verhaal heeft niet heel veel om het lijf. Maar wat een ervaring. In de discussie na afloop gaf Wenders zelf openhartig toe dat hij geen beste storyteller is en altijd geleund heeft op beeld, muziek en acteurs. Lisbon Story wordt geheel gedragen door de prachtige fadomuziek van Madredeus – in die jaren heel even wereldberoemd – en laat de karakteristieke sfeer van de oude stad zien aan de vooravond van de grote verandering. De modernisering doet zijn intrede, de oude wijken maken plaats voor kille nieuwbouw, de toerist kondigt zich aan. Lissabon is in 1994 Culturele hoofdstad van Europa.

Wat een kermis is de oude binnenstad nu geworden! Een nog groter pretpark dan ik al vermoedde. Met drommen toeristen, allemaal op zoek naar dezelfde souvenirs en naar de ideale plek voor een selfie. Geen enkele plaats meer voor de oorspronkelijke bewoners. Een pijnlijk proces dat niet meer te keren is. Ilja Leonard Pfeijffer ­– zaterdag te gast bij De Wintertuin in Doornroosje – schreef er prachtig over in Grand Hotel Europa. Maar het is nog schokkender. Kermis trekt ook zo zijn kermisklanten. In een van de historische cafés zag ik hoe een jonge serveerster wel erg onheus bejegend werd door twee Engelse heren van middelbare leeftijd – natuurlijk dronken. Het overkwam haar dagelijks, vertelde ze mij bij het afrekenen. Dan zou ze wel blij zijn met een snelle en harde Brexit? Ze beaamde het, hoe schuchter ook.

Tegen beter weten in probeert een enkeling het proces nog te keren. De Portugese filmmaker Pedro Costa heeft zojuist in de meest toeristische buurt een kleine arthouse bioscoop geopend met een heel uitdagende programmering: Cinema Ideal. Echte kunst om het massatoerisme te reguleren. Of het zal helpen? Zelf was ik 21 jaar niet meer in deze stad van weemoed en fado geweest. Ik bezocht toen Lux, een uitgaansgelegenheid die net was opgezet door de Amerikaanse acteur John Malkovich. Met een voor die tijd wel heel erg inspirerende sfeer en design. Iets van die sfeer heb ik later proberen over te plaatsen naar Nijmegen. Als ik de reviews over Lux Lisboa nu mag geloven, is daar ook een boel veranderd. En jammer genoeg niet ten goede. ‘All good things come to an end!’

‘Aan alle goede dingen komt een einde!’, hoorde ik ook van een trouwe bezoekster toen zij vernam dat het charmante Filmhuis O42 volgend jaar dreigt te verdwijnen. Verdwijnt dan ook alles? Toch niet helemaal. Onze liefde voor de ouderwetse Krimi, de klassieke whodunnit, blijft onverminderd groot. Speciaal daarom sluit Filmhuis O42 de donkere weken af met een van de leukste films van het jaar: Knives Out, een Agathe Christie-story gevat in een modern jasje. Daniel – James Bond – Craig als onhandige inspecteur die een moordmysterie in een oud landhuis tracht op te lossen. Deze grote Amerikaanse productie met zo’n ultieme sterrencast als Christopher Plummer, Don Johnson en Jamie Lee Curtis… misschien iets te commercieel voor dat kleine filmhuis? Wie zal het zeggen. Al vliegen hier de kogels je niet om oren zoals in alle andere bioscopen bij Netflix Scorsese en Carmen Penoza.

Ik zelf zal te vinden zijn in Andrey Tarkovsky. A Cinema Prayer. Een wonderschoon en persoonlijk portret van de grote Russische filmpoëet, gemaakt door zijn zoon. Hier dompel ik me in onder, het hele weekend. Even tot rust komen. Kan ik wel gebruiken na zo’n hectische korte vakantie.

Lees nu net de voorspelling dat de toerist, met name de Duitse toerist, ons het komende decennium zal overspoelen. Ik hoop dat we voor die tijd een nieuwe locatie gevonden hebben voor Filmhuis O42. Een oude, gerestaureerde cinema misschien? Met een echte tegendraadse programmering als laatste vluchtplaats. En de gevallen voetbalengel Marco Van Basten zal dan vast te porren zijn om te adviseren hoe die Duitse toeristenstromen te reguleren.


Ted Chiaradia

Bezig met laden