Negatief reisadvies

Filmhuis O42, foto bij column

Afgelopen zaterdag was er in de Vereeniging een vrolijk samenzijn van links Nijmegen. Een conferentie over de linkse studentenbeweging eind jaren 60, begin jaren 70, met maar liefst twee boekpresentaties, lezingen, interviews en muziek. De oude strijdliederen van Kladderadatsch klonken opmerkelijk genoeg nog als vanouds! Ook de geschiedenis van Oranjesingel 42 kwam aan bod. De laatste decennia van de vorige eeuw was hier O42 gehuisvest. Een anarchistisch, bruisend centrum voor debat, muziek, theater en film, waar veel kon, waar een bijzondere energie heerste.

Tegelijkertijd werd enkele honderden meters verderop het lelijkste gebouw van Nijmegen gesloopt, het oude pand van Intersport aan Plein 44. Oorspronkelijk het gebouw van de voormalige bioscoop Luxor en zijn kleine arthousezaal Studio. Toen bij de sloop de contouren van de oude bioscoop weer zichtbaar werden, bracht dat de modernistische schoonheid in herinnering die nu voor altijd verloren is gegaan. Buñuel, Fellini, Scorsese, Visconti; alle grote filmauteurs werden in de zeventiger jaren met name in die kleine Studio vertoond. Weer later verworden tot pornobioscoop. Profijtelijker, dacht men toen.

Op de conferentie in de Vereeniging werd geargumenteerd waarom juist de Nijmeegse studentenbeweging zo links, ja zo communistisch was. Drie redenen volgens voormalig O42 habitué, hoogleraar Bestuurskunde Gabriel van den Brink: de naoorlogse revolte tegen autoriteit, de secularisatie en als laatste de invloed die het bedrijfsleven, het kapitaal, toen al wilde uitoefenen op de wetenschap. Waarom de vrouwenbeweging, het feminisme, in Nijmegen in die tijd ook zo fel en dominant was, kwam jammer genoeg niet aan bod.

Toch moest ik juist daaraan denken, toen ik de laatste resten van Luxor en Studio tegen de vlakte zag gaan. Veel demonstraties en fakkeloptochten tegen vrouwenonderdrukking en geweld tegen vrouwen en met name tegen porno zijn daar voor de deur geweest. Ook in O42 is het filmdoek van het filmhuis daarom eens met verf besmeurd. Enkele verlichte jongeren dachten dat het al wel kon, porno vertonen. Als er maar ruimte voor debat is na afloop. De werkelijkheid bleek weerbarstiger. Niet alleen het filmdoek vernield, de hele filmzaal werd bezet.

In de Vereeniging werd niet alleen teruggeblikt, er werd ook stilgestaan bij het huidige engagement. Sommigen, overigens bijna allemaal pensionado’s, vroegen zich letterlijk af waar de linkse studentenbeweging is gebleven. Is het linkse erfgoed voorgoed verkwanseld of is het alleen minder zichtbaar? En ik vraag me op dit moment af wat er van de militante vrouwenbeweging terecht is gekomen. In alle gesubsidieerde filmtheaters draait nu Der Goldene Handschuh, een wel zeer gewelddadige film met alleen vrouwen als slachtoffer. Na de première dit voorjaar in Berlijn heette het ‘Frauen sollen den Film am besten gar nicht gucken!’ Deze ‘Skandalfilm’ van de Duitse filmmaker Fatih Akin handelt over een seriemoordenaar in het Hamburg van de jaren zeventig. In werkelijkheid zou het in de zeventiger jaren onmogelijk zijn geweest deze horror tegen vrouwen te vertonen. Als product van de Verlichting ben ik natuurlijk een groot voorstander van de vrije meningsuiting, de vrije pers, geen bemoeienissen met de kunsten. En is het uiteraard een groot goed dat dit soort films nu in de cinema te zien zijn. Maar toch heb ik ook mijn bedenkingen. Met wijlen Frits Bom in gedachte, geef ik als een ouderwetse vakantieman dit keer een ‘negatief reisadvies’ voor Der Goldene Handschuh met al zijn horror en sadisme.

Wat dan wel? Waar kunnen we komende dagen wel verantwoord op cinemavakantie gaan? In de eerste plaats naar Ága, over een ouder echtpaar, levend op de ijzige toendra’s, aan de rand van de wereld. Zo mooi en ontroerend dat wij de prachtig gefotografeerde film zelfs een week eerder dan de rest van het land vertonen. Het dagelijkse leven van rendierjager Nanook en zijn vrouw is hard, maar ze klagen niet. Ze vertellen elkaar oude legendes en hun dromen. En daar ging het natuurlijk zaterdag in de Vereeniging ook over: oude legendes en linkse dromen.

Nog een tip? Zeker! Als er één film is die u beslist moet zien, dan is het de vier uur durende Chinese film An Elephant Sitting Still. Het is misschien wel de beste film van het afgelopen decennium. Bij ons te zien in een ruime, stille zaal, op groot scherm. Daar hoort deze hallucinant mooie cinema thuis, dit klaaglied over de dwingende uitzichtloosheid van het moderne China. Volgens Volkskrantjournalist Kevin Toma ‘een mistroostige mozaïek, een compromisloos meesterwerk waarin elke minuut telt’. Het voelt alsof we letterlijk de niet bewegende olifant in de film bevrijd hebben van te kleine zalen, en te beperkte voorstellingen. In Filmhuis O42 is voldoende passie en ‘Lebensraum’ voor meesterlijke cinema. Dus zeker ook voor deze olifant.


Ted Chiaradia

Bezig met laden