Pim & Wim

Wan pipel, filmfoto bij column Ted Chiaradia

Heet is het, erg heet. Ben zeker niet de eerste die klaagt. Veel te heet om te schrijven. Dan gaan we voor verkoeling maar en masse naar Ága, zou ik zo zeggen. Een film over Nanook, de oude rendierjager, en zijn vrouw die op de ijzige vlaktes in Noord Siberië nog leven volgens eeuwenoude tradities. Vrijwel volledig geïsoleerd levend lijken ze de laatste mensen op aarde. Een klein, intiem liefdesverhaal, met oogstrelende beelden van een van de koudste plekken op aarde. En voor nu is het daar even goed vertoeven. Zo lang het nog kan gezien de gevolgen van de klimaatopwarming, die zich ook daar in het hoge Noorden laten voelen.

Toch was ik van plan om over Pim en Wim te schrijven. Wie kent ze nog? Tegenwoordig kennen we eerder Wipneus en Pim. Maar Pim de la Parra en Wim Verstappen zijn toch echt de grondleggers van de moderne Nederlandse cinema, eind jaren 60, begin jaren 70. De seksuele revolutie was hun handelskenmerk: veel bloot en seks. Paul Verhoeven voegde daar later nog zijn portie poep en kots aan toe. De Nederlandse film werd volwassen. Hilarisch waren de toen nog slechte dialogen. Dat het geluid in die films onverstaanbaar was, deerde niet. De bioscopen zaten vol. Ik herinner me nog dat mijn ouders naar Alicia zijn geweest. Mijn moeder schijnt in de bioscoopzaal luid schande geroepen te hebben: ‘Wat een smeerlapperij!’ Hoewel mijn eigen volwassenwording min of meer parallel liep aan de ontwikkeling van de Nederlandse film uit die tijd, bleef ik er ver van. In de eerste plaats was ik nog geen 18, en was die cinema voor mij verboden. Maar belangrijker nog, als ik al stiekem keek, dan toch liever naar de echte Europese grootmeesters als Fellini, Pasolini en Buñuel. Voor Obesssions van Pim de la Parra in 1969 had ik als kind overigens wel interesse. Alleen van de subtitel al ging mijn fantasie op hol: Bezeten. Het Gat in de Muur. Van mijn oudere broer hoorde ik dat het echte cinema was dit keer. Een internationale cast, muziekscore van Bernard Hermann, de vaste componist van Hitchcock en naar later bleek zelfs een kleine bijdrage aan het scenario van de toen nog onbekende Martin Scorsese. Jarenlang heb ik gedacht dat de hoofdrol in Obsessions vertolkt werd door de Duitse acteur Erich Ungeheuer. Het bleek de latere producent Dieter Geisler te zijn. Ungeheuer bleek nooit bestaan te hebben, behalve als bijnaam voor een voetballer. Tot voor kort nog even coach van het Duitse vrouwenteam. Onze Oranjeleeuwinnen zijn alvast gewaarschuwd. Van het legendarische duo Pim en Wim werd de laatste overigens serieuzer genomen. Vasthoudender in debat en goedgebekt tegen de vaak kritische filmpers. Zo was Verstappen bij de heldenontvangst van Joris Ivens in Nijmegen op het Stadhuis in 1988 tot ieders verbazing de belangrijkste spreker. ‘Niemand anders kunnen vinden!’, dacht men toen nog cynisch. Rondom Pim de la Parra heeft ook lang het beeld gehangen van een filmmaker die teveel in de weer was met net te jonge actrices. En wellicht ook teveel Surinamer. Elf jaar geleden keerde dat beeld voor mij abrupt. In een betoog maakte columnist en essayist Stephan Sanders duidelijk dat het in Nederland ontbreekt aan film die echt artistiek en maatschappelijk relevant is. Geen films als een politieke, artistieke revolutie. Eén uitzondering: Wan Pipel, de grote Surinaams-Nederlandse productie uit 1976. Nu dan eindelijk, na jaren, weer te zien. In Nederland zwaar onderschat en nauwelijks opgemerkt, in Suriname beschouwd als een meesterstuk. En het betoog van Sanders uit 2008, Antropoloog in Eigen Land? Het heeft niet veel aan actualiteit ingeboet. Nog steeds is er veel discussie over het gebrek aan engagement in de kunsten. En zeker binnen de Nederlandse filmwereld, met de actuele kritiek op het beleid van de Filmacademie en het Filmfonds. En wij als klein Filmhuis? Wij proberen door onze actuele programmering ook zo onze bijdrage te leveren. Wellicht draagt ons kleine steentje in de grote vijver dan ook bij tot meer debat. Net zoals vroeger in het reurige cultuurcentrum O42.

Ted Chiaradia

Bezig met laden