Verantwoording

Deze week vroegen een paar mensen of Tarkovski echt mijn favoriete cineast was en welke film ik zou aanbevelen. Had even geen zin in een verantwoord gesprek en al helemaal niet in een ontboezeming over De Spiegel en de rol van de moeder. Kom dan aanstaande zondag maar kijken en luisteren als ik een boompje opzet over die film, dacht ik. Dus riep ik spontaan en provocerend: ‘Nee, Brian De Palma is mijn favoriet! Vooral vanwege het glijdende camerawerk, de splitscreen-montage, de zwoele muziek en de vaseline op de lenzen’. Zo, dan hoef ik me verder niet te verantwoorden. Dat is wel eens anders geweest. In 1980 moest Peter van Bueren als filmcriticus van De Volkskrant maandenlang in de verdediging omdat hij de beroemde erotische thriller Dressed To Kill van Brian de Palma, ‘een buitengewoon boeiende verhandeling over seks’ vond. Dat kon in die tijd van het feminisme echt niet. Nog sterker, in Nijmegen was het zelfs onverantwoord om in het openbaar toe te geven dat je de film gezien had. Over goed of fout, zelfs daar viel in die tijd niet over te praten. 

Vreemde carrière heeft die Brian de Palma. Hij behoorde tot de ‘movie brat’-generatie, de nieuwe hemelbestormers, die in de jaren 70 begin jaren 80, Hollywood wilden veranderen. Met Martin Scorsese, Steven Spielberg, Paul Schrader en Francis Ford Coppola als generatiegenoten. Heeft toen met ObsessionCarrieBlow OutScarface en The Untouchables grote baanbrekende producties gemaakt, die allemaal op seks en geweld stoelden. Met voyeurisme als belangrijk stijlkenmerk. En altijd die verwijzingen, referenties aan de klassieke voorbeelden van Hitchcock, Antonioni en zelfs Sergei Eisenstein. Zelf vond ik zijn werk toch altijd lijden aan een vreemd soort edelkitsch. Wilde teveel auteur zijn, teveel Europees, of erger, Jean Luc Godard of Buñuel willen zijn. Dat tolereert het Amerikaanse productiesysteem uiteindelijk niet. Mede daardoor is zijn carrière snel bergafwaarts gegaan. De laatste dertig jaar heeft hij nog nauwelijks films gemaakt die het vermelden waard zijn. Voor altijd zal hij Mr Dressed To Kill blijven. Met de toen 50-jarige Angie Dickinson in de hoofdrol als sensueel flirtende vrouw. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit. Op Patricia Paay en Heleen van Royen moesten we immers nog heel lang wachten. 

Door Dressed to Kill wel mijn museumjaarkaart jaarlijks blijven verlengen, maar nooit meer een blonde vrouw in een lege museumzaal gezien die haar leren handschoen zo sensueel liet vallen. Eigenlijk daarna nooit meer een leren handschoen gezien. Wel Blow Out met John Travolta in de hoofdrol. Die zagen we met slechts een tiental bezoekers, bijna allemaal mannen, in de gigantisch grote Scalazaal in de Burchtstraat. Toen al nauwelijks belangstelling voor cinema. Is De Palma dan toch ook teveel een mannenfilmer? Zou kunnen! Schijnt Andrej Tarkovski ook te zijn. Recentelijk nog een heel discours met filmcritica Gerlinda Heywegen over gehad. Over de rol van de vrouw – of juist niet – in de Tarkovski films. Komt ze in ons filmhuis op woensdag 9 oktober bij de voorstelling van Stalker ook aan de orde stellen. Wordt vast spannend. Komt uit Eindhoven, die Heywegen. En daar moet je als man al naar het College van de Rechten de Mens, om nog een rolletje te mogen vervullen.

En dan nu Domino van Brian de Palma, zijn nieuwste productie. Nauwelijks ergens te zien, wel in het kleine Filmhuis O42. Een film die heel moeizaam tot stand is gekomen, met alleen Europees geld. Door The Guardian en Variety met slechts één ster afgedaan als amateuristisch gepruts, Europudding: ‘De Palma zakt door zijn ondergrens!’ Door Peter Sobczynski van RogerEbert.com verrassend veel hoger gewaardeerd als ‘nog steeds een proeve van bekwaamheid en pure cinema’. We zullen zien. In filmhuis O42 staan we open voor debat en zeker verantwoording. Oordeel zelf of deze allernieuwste De Palma een doorsnee pizza is met de nodige spicy ingrediënten of afgedaan kan worden als slechts een lege doos.

De Palma, Woody Allen, Ken Loach, Roman Polanski, allemaal ouderlingen van de cinema die zich steeds vaker dienen te verantwoorden. Had het artikel van Floortje Smit in De Volkskrant van juni nog in gedachten, waarin zij schreef dat die Allen met ‘zijn vermeend misbruikverleden’ maar beter op vakantie kon. Dit terwijl A Rainy Day In New York overigens overal vrij en vrolijk doordraait. Moeten wij als klein filmhuis ons ook niet verantwoorden, dacht ik nog. Ook niet tijd voor vakantie, heel lang vakantie? Net toen ik daar iets over wilde schrijven, kwamen twee medewerkers vol enthousiasme binnen. ‘Heb je het gehoord? In het Valkhofmuseum is tijdens De Kunstnacht een pamflet op muziek gezet over de behoefte aan een echt filmhuis als O42: Tijd voor Aktie! Het enige echte filmhuis moet blijvenPrecies 45 jaar geleden is het filmhuis opgericht en nog steeds niet veel veranderd’. Het lijkt warempel wel slow cinema!

Ineens begon de grond onder mijn voeten te trillen en heel langzaam schoof mijn glas water van tafel. Even dacht ik dat ik in Stalker zat.


Ted Chiaradia

Bezig met laden